Łomnica

Obiekty kultu i pobożności wiernych.

Praktycznie od zawsze człowiekowi towarzyszyła potrzeba oddawania czci jakiemuś wyższemu bytowi. W epoce przedchrześcijańskiej np. Słowianie, zamieszkujący Śląsk oddawali cześć bóstwom ognia Swarożycowi i Dadźbogowi.

Oddawaniu czci służyły świątynie, ale również obiekty skupienia, gdzie ludzie mogli oddać cześć zmarłym krewnym i osobom znajomym, ale przede wszystkim oddać się modlitwie. Do miejsc takich zaliczamy przydrożne krzyże i kapliczki, ale czasami tzw. groty. Na ziemiach, należących do parafii łomnickiej jest kilkanaście takich miejsc, z których część została już zapomniana i pozbawiona opieki, wraz z mijającym czasem, podlega stopniowej dewastacji. Obiekty te opisane są poniżej, z uwzględnieniem ich przynależności miejscowej.

Łomnica.

 1. Krzyż przy drodze Olesno- Lubliniec, znajdujący się po prawej stronie jadąc z Sowczyc ku Łomnicy stoi w tym miejscu już ponad 150 lat. Nie wiadomo jakie były okoliczności jego postawienia. W latach 1919-1920 odnowił go, jako wotum dziękczynne za odzyskania zdrowia, Szymon Frassek, a wykonawcą nowego, w miejsce spróchniałego, krzyża został stolarz z Wysoki. Wiadomo, że w latach osiemdziesiątych XX wieku zginął tu tragicznie motocyklista. Od lat dziewięćdziesiątych opiekuje się nim pani Grulkowska z Sowczyc.

 2. Krzyż na Wydzieraczu - nie wiadomo jakie były dzieje powstania tego krzyża.  Wiadomo, że po II wojnie światowej, kiedy osiedli tu pierwsi mieszkańcy (wcześniej mieszkał tu administrator majątku hrabiowskiego, który ewakuował się przed zbliżeniem linii frontu) krzyż ten już istniał. Był on jednak dość mocno spróchniały, w wyniku czego tutejsi mieszkańcy zrobili nowy z drzewa dębowego (z lasu państwowego) na pile u pana Kuli. W tamtym czasie obowiązywał zakaz wywożenia drzewa z lasów państwowych, dlatego też w czynie tym brała udział cała społeczność by w razie czego ponieść odpowiedzialność grupową. W roku 2004 krzyż ten się złamał i został wzmocniony od dołu metalowym wspornikiem. Od początku opiekę sprawuje nad nim rodzina Kurpet.

  3. Krzyż przy dawnym młynie łomnickim- historia tego krzyża wiąże się z dwoma wydarzeniami. Został tu postawiony przez młynarza Brolla po zamordowaniu w tym miejscu w latach czterdziestych dwóch milicjantów, patronów szkoły łomnickiej i gospodarza z Borek Wielkich, którego ocalałe cudem czteroletnie dziecko samo dobiegło przez las do swego domu. Tam powiedziało, ze razem z nim biegła jakaś biała pani. Obecny krzyż postawiony na cechownikach w miejsce wcześniejszego spróchniałego pochodzi z lat sześćdziesiątych, a opiekę nad nim sprawuje p. Wyleżałek.

 4. Krzyż pod lasem na tzw. Zawadzie - nie wiadomo nic o jego powstaniu.  Wiadomo, że krzyż na miejscu tym stał od niepamiętnych czasów. Z nim to związane były rzekome objawienia maryjne w Łomnicy w latach 1948-1949 opisane w podrozdziale dotyczącym kultu maryjnego. Obecny krzyż wykonany z drzewa dębowego został w roku 1987 (mówi o tym data na krzyżu) przez p. Kuzaja, obecnego jego opiekuna, ale zawieszona na nim kapliczka pochodzi z lat sześćdziesiątych. Z kapliczki tej kilkukrotnie została skradziona figurka Matki Boskiej, zastępowana każdorazowo przez opiekuna nową.

 5. Krzyż przy skrzyżowaniu drogi krajowej Olesno-Lubliniec i łomnickiej ulicy Strażackiej - prawdopodobnie początki jego sięgają pierwszej połowy XIX wiek, albowiem już pradziadek (Michał Prudlo- kościelny i kowal) obecnego opiekuna p. Skoczylasa, doglądał istniejący wcześniej krzyż. Z czasem zatarła się pamięć o przyczynach wotywnych tegoż krzyża, który początkowo drewniany kilkakrotnie był przesuwany, ze względu na bardzo bliskie położenie względem drogi i obowiązujące przepisy drogowe. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych, krzyż drewniany został zastąpiony metalowym, ponieważ ze względu na swoje usytuowanie w cieniu, drewno szybko próchniało, a ponadto bardzo często naruszano jego stan techniczny, potrącając go np. wystającym z wozów drewnem.

  6. Kapliczka na ulicy Strażackiej - ma ona około 150 lat.  Przez ten czas była wielokrotnie odnawiana, wcześniej w 1996 r. a ostatni raz w czerwcu 2009 r. Jej powstanie podobno wiąże się z tragicznym wypadkiem, w trakcie którego, na skutek poniesienia koni, zmarł człowiek. Kapliczkę postawił tu właściciel sąsiadujących gruntów Józef Leś. Kapliczka ta ma formę postawionego na cokole krzyża z ukrzyżowanym Chrystusem. W cokole tym znajduje się nisza z figurką Matki Boskiej , ponad którą widnieją słowa: IHS, a pod nią napis: „O wy wszyscy, którzy idziecie przez drogę obaczcie, a przypatrzcie się jeżeli jest boleść jaka, boleść moja”. Kapliczką opiekują się potomkowie twórcy.

 7. Krzyż misyjny przy kościele - początkowo był to krzyż wolno stojący przy murze kościelnym a postawiony został w roku pierwszych misji w Łomnicy w roku 1923. kilkanaście lat temu został on wymieniony na nowy (stary spróchniał) również drewniany wmontowany w prawą frontową ścianę kościoła.

 8. Krzyż pod lasem w Łomnicy na skrzyżowaniu dróg Sowczyce - Kolonia Łomnicka -  krzyż kiedyś stał dalej w lesie, ale został przeniesiony w pobliże działki rodziny Pyka. Na tym miejscu stoi już podobno od ponad stu lat. Ostatni raz został wymieniony w 1975 r. na kolejny wykonany samodzielnie, z własnego dębowego drewna, krzyż w 1975 r., przez F. I K. Pyka. Kilka lat Później zmienił się właściciel graniczącej z krzyżem posesji i od tej pory pozostaje on bez opieki.

 9. Grota maryjna w Łomnicy przy kościele parafialnym - prace przy niej rozpoczęły się w sierpniu 1988 r., postępując systematycznie przy wysiłku wszystkich mieszkańców Łomnicy (ustalone zostały dyżury) do września tegoż roku. Głównym jej murarzem był p Piontek, a grota poświęcona została, wraz z darowanymi dzwonami przez ks. Tomysa z Niemiec, w dniu 24 września 1988 r. Aktu tego dokonał ks. bp Jan Wieczorek.

Sowczyce.

1. Krzyż na ulicy Krzywej obok posesji rodziny Grulkowski -  jego powstanie miało miejsce tuż po II wojnie światowej i wiązało się z popełnionym tu, na pewnym mężczyźnie, morderstwem. Sprawca tego czynu nie został nigdy zidentyfikowany. Krzyż ten, obecnie dębowy umocowany jest metalowymi wspornikami do cokołu, we wnętrzu którego znajduje się nisza z, zakrytą szybą, figurką Matki Boskiej.

2. Krzyż przy kościele św. Antoniego- krzyż ten, wykonany z drewna, został tu postawiony wraz z przeniesieniem tu kościoła drewnianego, obecnie św. Antoniego, z Łomnicy w 1916 r.

 3. Krzyż misyjny przy nowym murowanym kościele św. Antoniego - krzyż wykonany z drewna, wolno stojący przy frontalnej prawej ścianie kościoła, został tu postawiony w roku pierwszych misji w Sowczycach, mających miejsce w 1967 r.

4. Kapliczka nadrzewna przy skrzyżowaniu ulic Leśna i drogi Sowczyce - Borki Małe  - kapliczkę tę stanowi zawieszony w drewnianej obudowie obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Kilkakrotnie wymieniany obraz wisi tu, za sprawą J. Skubały, już od około 150 lat. Ona to będąc poważnie chora obiecała, że jeśli wyzdrowieje i dojdzie samodzielnie do tego drzewa coś tam ufunduje. Będąc, niedługo po wyzdrowieniu, na pielgrzymce jasnogórskiej w Częstochowie, kupiła tam kopię obrazu Matki Boskiej. Od tej pory jej potomkowie podtrzymują tradycję, zmieniając obrazy i strojąc kapliczkę.

5. Kapliczka usytuowana około 1 km za ostatnimi zabudowaniami sowczyckimi w kierunku na Borki Małe - kapliczka ta w formie ustawionego na cokole krzyża z figurką ukrzyżowanego Chrystusa, w dolnej swej części posiada malowana płytę przedstawiającą, możliwą do zidentyfikowania jeszcze, pomimo bardzo widocznego już niszczącego wpływu czasu, Matkę Boską z Dzieciątkiem. Powstała ona za sprawą Tomasza Jaronia w dwudziestych latach XX wieku. On to wróciwszy bardzo chory z I wojny światowej, kiedy zdrowie te cudownie odzyskał, postawił tę kapliczkę jako wotum dziękczynne za wrócone zdrowie i szczęśliwy powrót z wojennej zawieruchy większości rodziny. Zaraz po drugiej wojnie światowej konieczne było usunięcie łacińskiego napisu bądź całej kapliczki. Usunięto napis, ale zdarzały się akty wandalizmu w postaci uszkodzenia betonu czy obrzucenia błotem. Wielokrotnie kapliczka była uszkodzona w wyniku wichury i sąsiadujących drzew. Opiekę nad nią sprawuje obecnie rodzina Kus.

  6. Kapliczka na obecnym gruncie rodziny Szopa - kapliczka ta murowana  na planie kwadratu w formie filaru z obramowaną niszą. W niszy tej za oszklonymi drzwiczkami znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, żelazny krucyfiks i figurka Dzieciątka Jezus, przystrojone i kwiatami. Około 20 lat temu została poważnie uszkodzona przez wichurę, która poprzez powalone drzewa zburzyła wcześniejsze trzy wieżyczki, po których obecnie zostały trzy wypustki. Kapliczka została zbudowana również przez mieszkającego tu niegdyś Franciszka Jaronia jako wotum dziękczynne za ocalałe w czasie wojny życie. Według innej wersji bezpośrednią przyczyną powstania tej kapliczki było dwukrotne ,niezbyt odległe w czasie, nieszczęście w postaci spłonięcia zabudowań wspomnianego Franciszka Jaronia. Po wybudowaniu kapliczki, nieszczęście więcej się nie powtórzyło.

7. Kapliczka nadrzewna pod lasem w kierunku na Borki Małe - kapliczkę tę stanowi zawieszony w drewnianej obudowie i oszklony od frontowej strony, bardzo zniszczony już przez czas, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. O powodach powstania tu kapliczki obecnie nikt już nic nie wie dokładnie. Mówi się, że na pamiątkę czyjejś śmierci w czasach średniowiecznych, gdy przebiegać miał w tym miejscu szlak handlowy z Częstochowy na Górę św. Anny lub że w zamierzchłych czasach istnieć tu miała spalona przez Tatarów osada. Nie wiadomo też kto zawiesił w tym miejscu obecny obraz. Według innej legendy zawieszony tu obraz jest jako pamiątka lub przestroga po niejakim Benskim. Miał to być znany rzezimieszek i właściciel jednego z największych folwarków w okolicy. Podobno na folwark najechali Turkowie lub Tatarzy, wynajęci przez poszkodowanych. Majątek spłonął, a Benski uratowawszy życie, chroniąc się na dębie, obiecał za uratowane życie i zadośćuczynienie wyrządzonym krzywdom wybudować tu kościół. Słowa jednak nie dotrzymał, a za oszustwa i inne „grubsze” (np. włamanie do kościoła wysockiego i kradzież drogocennego cyborium przy profanacji hostii) przestępstwa miał zostać osądzony i spalony na stosie. Na dębie, wcześniejszym schronieniu Benskiego, powieszono obraz. Miejsce to podobno ma być nawiedzone, a w nocy słychać tu szloch kobiety (matki Benskiego, po śmierci syna), tętent koni i krzyki, będące przejawem pokuty duszy Benskiego. Obecnie kapliczka ta pozostaje bez opieki.

8. Dwie sąsiadujące ze sobą przydrożne kapliczki przy ostatnim wjeździe  do lasu przed Sowczycami, tuż na jego skraju - te metalowe kapliczki z oszkloną przestrzenią, w której znajdują się figurki Matki Boskiej, postawione tu zostały przez rodziny zmarłych tragicznie nastolatków. W sierpniu 2001 r. doszło w tym miejscu do zderzenia traktora z nieoświetloną przyczepą i nadmiernie prędko jadącego busa, wskutek czego na miejscu zginęło dwoje pasażerów samochodu, a mianowicie pochodzący z Sowczyc chłopak i dziewczyna z Olesna. Wypadek mógł być jeszcze tragiczniejszy, ale na szczęście po długotrwałej rehabilitacji i kilku zabiegach, z bardzo ciężkiego stanu, wracając do zdrowia, wyszedł trzeci pasażer.

9. Grota maryjna przy nowym kościele w Sowczycach - usytuowana od strony cmentarza grota została wybudowana w 1986 r., jako dar parafian sowczyckich w Roku Jubileuszowym 400-lecia kościoła drewnianego i 230-lecia obrazu Matki Boskiej Łomnickiej. Poświęcenia dokonał ks. bp Antoni Adamek w asyście proboszcza ks. Z. Banasia, ojca Zygfryda Wiechy i innych księży dekanatu oleskiego.

(zdjęcia autorstwa A.Drewicz, na licencji Cc-by-sa-2.0)