Łomnica

Kościoły parafii Łomnica.

Na terenie parafii łomnickiej znajdują się trzy kościoły z czego dwa murowane i jeden zabytkowy drewniany.Dwa z tych kościołów stoją obecnie w Sowczycach, przy czym kościół drewniany do 1916 r. usytuowany był w Łomnicy. Wtedy to, w celu uzyskania zgody na budowę nowego większego kościoła, zaistniała konieczność pozbycia się kościółka drewnianego.

Kościół pierwotny (drewniany). 

Obecnym patronem kościoła jest św. Antoni z Padwy, ale wcześniej, kiedy zlokalizowany był w Łomnicy patronką jego była św. Katarzyna z Aleksandrii. Budowla zmieniła swego patrona wraz ze zmianą miejsca jej usytuowania w 1916 r. Kościół ten został wybudowany na miejscu wcześniejszej, ale już bardzo zniszczonej technicznie kaplicy św. Barbary. Drewno modrzewiowe na budowę kościółka dał ze swych lasów ówczesny właściciel Łomnicy, Kasper Hornberg von Dometzki. Każdorazowo patronami tej świątyni od dnia jej powstania zostawali kolejni właściciele ziemscy, do których należała Łomnica. Ściany takich budowli powstawały z grubych, lekko obciosanych okrąglaków kładzionych poziomo, które często w zupełności pokryte są gontami dla lepszej ochrony ścian przed wilgocią oraz ze względów estetycznych. Budowle były opatrzone sygnaturkowymi wieżyczkami z niewielkim dzwonem służącym do uderzania na „Anioł Pański” lub w czasie Podniesienia. Temu wybudowanemu w 1586 r. Kościółkowi nadano wezwanie świętej Katarzyny i Ducha św. Początkowo nie posiadał on wieży, którą to w 1616 r. dostawiono pod kierunkiem ks.prob. wysockiego ks. Jana Piontka, w której zawieszono dwa odlane przez Ludwisarza wrocławskiego, Jakoba Getza, dzwony: duży, pochodzący z 1598 r. z napisem „Verbum Domini Monet in Aeternum” i mniejszy, pochodzący z 1612 r.,2 z napisem „Jakob Getz goss mich Anno Domini 1612” (Jakob Getz4 odlał mnie Roku Pańskiego 1616). Ta siedemnastowieczna, drewniana wieża ze względu na bardzo zły stan techniczny została rozebrana, a na jej miejscu proboszcz wysocki ks. Czajka rozpoczął budowę wieży murowanej. Wieża stanęła ostatecznie w 1861 r., a ukończył ją kolejny proboszcz wysoccki, ks. Weiss. Koszt jej wyniósł 800 talarów, z czego połowę zapłacił patron Fryderyk Wilhelm Karol Antoni Leopold von Gessler. Na początku XIX wieku okazało się, że kościółek jest zbyt mały dla mieszkańców i ówczesny lokalista ks. R. Plonka zaproponował budowę nowego kościoła, a kościółek drewniany postanowiono w wyniku porozumienia społeczeństwa miejscowości, przenieść do Sowczyc.

Za przeniesieniem kościółka do Sowczyc przemawiało:

1) zniszczony, dziurawy dach sprawił, że do wnętrza dostała się woda, zatrzymując się na łączeniach belek, co w niedługim czasie mogło sprawić rozpadnięcie się owych łączeń, a przy rozbiórce istniała możliwość konserwacji i usunięcia wad

2) władze nie chciały dać zezwolenia na budowę nowej świątyni, dopóki w miejscowości istniał już jeden kościół. Miejsce pod kościół w Sowczycach nie było jednak jeszcze określone. Istniały dwie opcje jego postawienia: na ziemi szkolnej oferowanej przez kierownika szkoły Segieta oraz ziemia, którą zgodziły się oddać na ten cel rodziny Kaczmarek i Jończyk. Ostatecznie kościółek stanął na ziemi ofiarowanej przez sowczyckie rodziny, ze względu na trudności administracyjne przekazania ziem szkolnych.

Przy braku zezwolenia, sprzeciwiono się okręgowemu konserwatorowi zabytków i kościół ten przeniesiono w 1916 r. Przeniesienia dokonano na podstawie zgody na rozbiórkę, uzyskaną dnia 12 października 1915 r., decyzją G.II 8769 U IV władz niemieckich.

Koszty transportu pokryli mieszkańcy Sowczyc, którzy już w maju zakupili inwentarz wewnętrzny kościoła.

Wcześniej niekonsekrowany kościół św. Katarzyny, dnia 7 października 1916 roku poświęcono w Sowczycach, nadając mu wezwanie św. Antoniego z Padwy. Poświęcenia dokonał proboszcz wysocki P. Kuczka wraz z proboszczem Janikiem z Brzezinek, urodzonym w Sowczycach. Ten to wygłosił kazanie w języku polskim, a w języku niemieckim wygłosił kapelan Wilhelm z Kluczborka. Po tej uroczystości ojciec gwardian Colombon z Borek Wielkich dokonał poświęcenia drogi krzyżowej.

 Od tej pory w Sowczycach w pierwszą niedzielę miesiąca odprawiano mszę świętą o godzinie 10.00, a w trzecią o godzinie 8.00. Pod koniec tego roku, kościół otrzymał nowy, trzeci dzwon św. Barbary ( Barbaraglocke). W 1984 r. przeprowadzono remont kościółka. Materiały zakupiła i dostarczyła Parafia Nawiedzenia NMP w Łomnicy. Remont polegał na rozebraniu pokrycia dachowego i ścian kościółka z gontów przy kryciu podwójnym, oczyszczenia powierzchni drewnianych ścian i z usunięciem warstwy zagrzybiałej. Rozebrano połączenia połaci dachowej z łat. Zaimpregnowano materiał i uzupełniono więźbę dachową. Ponownie obito gontami porycie wieżyczki blachą cynkowaną na rąbek i nakładkę lutowaną. Przy okazji remontu oszklono także drewniane ramy okienne. Wtedy to również usunięto wejście na chór ze względu na zbyt duże zniszczenie konstrukcji i obudowy oraz braku potrzeby korzystania z niego, ponieważ nabożeństwa odprawiane są tu sporadycznie i bez użytkowania chóru.

Dwa lata później, 8 czerwca, kościół obchodził swój uroczysty jubileusz 400 lat istnienia, z udziałem ks. bp Antoniego Adamka, pochodzącego stąd ojca Zygfryda Wiechy i innych kapłanów dekanatu oleskiego. Jubileusz rozpoczął się nawiedzeniem kościółka, w którym to biskup poświęcił kopię obrazu Matki Boskiej Łomnickiej przeznaczonej do nawiedzenia rodzin parafii z okazji 230- lecia ofiarowania tegoż obrazu kościołowi. Następnie miała miejsce modlitwa różańcowa za wszystkich parafian, budowniczych i fundatorów świątynnych oraz czcicieli Matki Boskiej Łomnickiej. Po niej to w nowym kościele sowczyckim św. Antoniego odprawiono uroczystą mszę św., po której biskup poświęcił sowczycką grotę. Dwa miesiące przeznaczonej do nawiedzenia rodzin parafii z okazji 230- lecia ofiarowania tegoż obrazu kościołowi. Następnie miała miejsce modlitwa różańcowa za wszystkich parafian, budowniczych i fundatorów świątynnych oraz czcicieli Matki Boskiej Łomnickiej. Po niej to w nowym kościele sowczyckim św. Antoniego odprawiono uroczystą mszę św., po której biskup poświęcił sowczycką grotę. później, w sobotę 16 sierpnia około godziny piątej po południu przez tereny oleskie, w tym także przez Sowczyce i Łomnicę przeszła krótka (około 15 minut), ale bardzo intensywna wichura połączona z gradobiciem. Skutkiem wichury były nowe polany leśne, a w miejscach zamieszkanych powyrywane drzewa, zerwane dachy, zniszczone uprawy ( wymłócone zboża, podziurawione bulwy buraków, poobtłukiwane owoce z drzew) i zerwane trakcje elektryczne. Szczęśliwym, a nawet „cudownym” zrządzeniem losu, pomimo powyrywanych wokół drzew, nie ucierpiał zabytkowy kościół i zlokalizowany przy nim krzyż. Drzewa powywracały się omijając kościół, a nawet wspierając się o siebie nad krzyżem nie przygniatając go sobą.

W 1956 r. wykonano projekt kostnicy przy kościele św. Antoniego w Sowczycach, którego fundamenty miały być wykonane z kamieni polnych na zaprawie cementowo-wapiennej. Izolacja fundamentów miała być wykonana z papy pojedynczej z podwójnym smołowaniem. Ściany szkieletowe o konstrukcji drewnianej składać się miały z podwaliny, oczepu, słupów narożnych, pośrednich oraz rygli przebiegających w poprzek między słupami. Szkielet miał być obustronnie obity deskami z olistwieniem styków. Więźba dachowa miała być czterospadowa z wentylacją i pokryta gontami.

Do jej powstania jednak nie doszło, a od 1993 r. za kaplicę pogrzebową zaczął służyć, konserwowany wewnątrz tego roku, drewniany kościółek. Od tego też roku pogrzeby odbywają się nie z domu, a ze starego kościoła, z którego zmarłego przenosi się na uroczystość pogrzebową do kościoła nowego, a stamtąd po nabożeństwie na cmentarz.

Kościółek drewniany, wybudowany za proboszcza wysockiego ks. Daniela, o wymiarach :szerokości 6,37 m i długości 7,30 m, jest budową o konstrukcji zrębowej na podmurowaniu o zamkniętym trójbocznym prezbiterium i zakrystii. Wzdłuż szerszej od prezbiterium nawy z dostawioną kruchtą oraz od zakrystii, znajduje się oszalowana przybudówka. Wnętrze kościoła nakryte jest stropem płaskim o dachu siodłowym jednokalenicowym (kalenica czyli pozioma krawędź dachu stanowiąca przecięcie połaci dachowych) z wysuniętym przy prezbiterium okapem. Wieżyczka na sygnaturkę zakończona jest wysokim czterospadowym daszkiem.

W ścianach nawy i prezbiterium znajdują się oświetlające wnętrze okna. Ze względów klimatycznych po stronie północnej kościoła okien nie ma. Konstrukcja ścian zrębowa na nakładki i zamki ciesielskie, a drzwi wzbogacone o ozdobne zacięcia i okucia. Strop prezbiterium, nawy i podniebia chóru muzycznego zajmuje polichromia. Nad prezbiterium, na tle usianym gwiazdkami, ma ona kształt czworoliścia o kolistym medalionie z promienistą glorią, na której znajdują się trzy mniejsze medaliony z przedstawieniami Manus Dei, gołębicy Ducha św. i krzyża. Czworoliść ten otoczony jest zdobną wicią roślinną, w której czterech narożnikach wplecione są przedstawienia czterech Ewangelistów: Mateusza, Marka, Jana oraz Łukasza z księgami i piórami w dłoniach. Strop nawy i chóru zdobią przeplatane roślinną wicią, beżowo-białe pasy.

Barokowy ołtarz i ambona pochodzą z XVII wieku, natomiast stacje drogi krzyżowej, (stacje męki pańskiej są oprawionymi w ramy obrazami, malowanymi farbą olejną) pochodzą z 1849 r. Pozostałe przedmioty kultu wraz z krzyżem ołtarzowym pochodzą z XVIII wieku, poza krucyfiksem na tęczy, czyli łuku arkadowym pomiędzy nawą i prezbiterium (krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem pochodzi z 1 połowy XVII w.) oraz figur: Chrystusa (pochodząca z początku XX wieku i przedstawiająca postać trzymającą lewą dłoń na sercu i prawą w geście błogosławieństwa) i Matki Boskiej (również pochodzącej z początku XX wieku i przedstawiającej postać kobiecą z nimbem wokół głowy oraz opiekuńczo wystawionymi dłońmi).

Jesionowy, dwukondygnacyjny ołtarz, ma ustawioną na cokole prostopadłościenną mensę (zasadniczą część ołtarza w formie płyty wspartej na nóżkach lub skrzyni), na której ustawione zostało tabernakulum. Główna część nastawy, stanowi wnęka pomiędzy dwoma korynckimi kolumnami, z płytą przedstawiającą św. Antoniego rozdającego ubogim chleb (Postać św. Antoniego w habicie franciszkańskim trzymająca w prawej dłoni chleb, wokół którego klęczą kobiety i tłoczą się dzieci w towarzystwie mężczyzn). Po bokach, za kolumnami znajdują się figury św. Jana Chrzciciela (postać ukazana w pozie błogosławieństwa podtrzymująca księgę, na której umieszczony jest baranek) i św. Bartłomieja (postać ukazana z otwartą księgą w prawej i włócznią w lewej dłoni). Na wspomnianych kolumnach wspiera się górna część, malowanego farbą olejną i złoconego, ołtarza na której umieszczona jest rzeźba św. Katarzyny Aleksandryjskiej (postać ukoronowana, dzierżąca w prawej dłoni miecz a w lewej otwartą księgę; na wysokości prawej łydki ułożone koło), pierwszej patronki tego kościoła, po której bokach ukazane są anioły.

Ambona, wsparta na podstawie w formie balaski (pionowego wsparcia) i korpusie akcentowanym pilasterkami (elementami architektonicznymi w formie płaskiego występu o kształcie kolumny) o kapitelach jońskich. Część zewnętrzna płyt zawartych między pilasterkami ozdobiona ornamentami chrząstkowo-małżowinowymi, a ośmiokątny baldachim, posiada w podniebiu rzeźbę przedstawiającą Ducha św. w postaci gołębia z szeroko rozpostartymi skrzydłami. Dodatkowo na postumentu baldachimu umieszczona została rzeźba, karmiącego młode siedzące w gnieździe, Pelikana. Wszystkie te rzeźby wykonane są drewna polichromowanego ze złotymi zdobieniami.

W kościele znajduje się również zabytkowy półotwarty, bez zadaszenia i sięgającymi pasa drzwiczkami, konfesjonał, na rzucie kwadratu, pochodzący z XIX wieku.

Wcześniej świątynia była ta schronieniem pięknego mszalnego kielicha wzoru śląskiej sztuki złotniczej, zaliczanego do najcenniejszych tego typu na Śląsku. Twórcą kielicha był wrocławski mistrz Hans Wolgnadt, a podarowany on został kościołowi, w 1606 r., przez proboszcza wysockiego ks. Mikołaja Ostrowskiego. Kielich opatrzony został napisem: „Comparatus est cura honorabilis Domini Nicolai Ostrowski porochi ecclesioe Lomnic”, a jego koszt wyniósł 40 talarów. W tym to kościele przez ponad 150 lat część wystroju stanowił, do czasu wybudowania nowej świątyni w Łomnicy i przeniesienia starej do Sowczyc, podarowany w 1756 r., przez hrabiego L. F. Gesslera, obraz Matki Boskiej. Obraz ten, zwany obrazem Matki Boskiej Łomnickiej pochodzi z renesansowej włoskiej szkoły Rafaela. Obraz ten malowany był na modrzewiowej desce, stanowiąc malowidło temperowe zawierające m. in.: minię, ungier, cynober, umbrę naturalną i proszkowe złoto, które to ze wspomnianą deską spajał podkład woskowo-żywiczny. Upływ czasu sprawił jednak, że malowidło musiało zostać przeniesione z podobrazia drewnianego na płytę z polimetakrylanu metylu.

Pierwszy znany opis wnętrza kościoła pochodzi z 1679 r. i mówi o tym, że znajdował się tu już barokowy ołtarz z drzewa ozdobiony rzeźbami i obrazem Trójcy świętej ufundowanymi przez dziedzica A. Kozłowskiego oraz niemalowana, prosta rzeźbiona ambona.

Z kolejnego opisu wizytacyjnego z 1688 r. wiemy, że w kościele wymieniono ławki, ale wciąż brak było konfesjonału i spowiedź odbywała się w ławkach. Nie przetrzymywano tu także Najświętszego sakramentu, ze względu na brak odpowiedniego miejsca.

(zdjęcia autorstwa A.Drewicz, na licencji Cc-by-sa-2.0)