Łomnica

Kościół parafialny w Łomnicy z 1916/17 r.

Patronką tego kościoła jest św. Katarzyna z Aleksandrii, która urodziła się w III w. n. e . w Aleksandrii egipskiej. Tam też zmarła około roku 306. Żywot jej, podobnie jak pozostałych 13 wspomożycieli, w znacznej mierze oparty jest na legendach, według których była córką króla Kostusa z Aleksandrii. Początkowo, będąc wyjątkowo urodziwą, majętną a na dodatek wykształconą osobą charakteryzowała ją wyniosłość i duma. Trwało to do spotkania starego pustelnika, który przybliżył jej prawdę o Chrystusie. Wydarzenie to i Słowo Boże sprawiło, że po przemyśleniach zrozumiała swoje powierzchowne ocenianie wszystkiego wokół niej. Wtedy to odnalazła kapłana, który udzielił jej sakramentu chrztu. Niedługo po tym udała się na święto ofiarne ku czci pogańskich bogów gdzie, publicznie wygłosiła mowę o ułudzie pogańskich bóstw. Cesarz Maksencjasz miał wtedy wezwać pięćdziesięciu najlepszych filozofów i mistrzów retoryki, którzy mieli publicznie przekonać Katarzynę o fałszywości jej przekonania. W trakcie konfrontacji jednak Katarzyna miała obalić wszelkie kontrargumenty, sprawiając że za sprawą jej słów mędrcy ci przyjęli chrzest. Wydarzenie to miało tak rozłościć cesarza, że mędrcy Ci, za jego wyrokiem, zostali spaleni za to na stosie. Do chwili śmierci trwała przy nich Katarzyna. Później i ona została pojmana i wydana w ręce oprawców. Całymi tygodniami była biczowana, przywiązywana do, rozdzierającego ciało, koła opatrzonego kolcami i głodzona, jednakże za każdym razem miała w cudowny sposób odzyskiwać zdrowie i pełnię sił. Cuda te przeraziły cesarza, który kazał ją ściąć.

Najsłynniejszym miejscem kultu św. Katarzyny jest klasztor pod jej wezwaniem na górze Synaj, gdzie według legendy po męczeńskiej śmierci świętej anioł miał przenieść i złożyć jej szczątki. Od XIII wieku była jedną z najbardziej czczonych kobiet. Jej kult szczególnie szerzył się w życiu chłopskim. W poświęconym jej dniu kończył się wypas i zaczynało strzyżenie owiec, a słudzy i służące dostawali zapłatę za pracę, mogąc jednocześnie zmienić pracodawcę lub gospodarza. Święta Katarzyna jest patronką kantonów Wallis i Sion, miasta Fryburg, Uniwersytetu paryskiego, uniwersytetów i bibliotek, szpitali, studentów i nauczycieli, dziewcząt, żon i dziewic. Święta Katarzyna patronuje także mówcom, wszelkim zawodom związanym z kołem i nożem (kołodziejów, młynarzy, żeglarzy, kolejarzy, Garncarzy, fryzjerów itd.) adwokatów i notariuszy. Wierni modlą się do niej w przypadku bólu zębów i głowy, o odnalezienie topielca i o opiekę nad ziemiopłodami.

W ikonografii święta Katarzyna najczęściej przedstawiana jest z kołem lub mieczem, a jej głowę zdobi korona, ewentualnie jej długie włosy przykrywa czepiec.  Na obrazach towarzyszą jej takie atrybuty jak: krzyż, palma, kwiat, księga, lilia, tarcza z nazwami nauk albo odcięta głowa. Wraz z św. Barbarą i św. Małgorzatą tworzy grupę „trzech świętych dziewic.”

Budowa kościoła murowanego w Łomnicy. Po raz pierwszy poruszono oficjalnie sprawę nowego kościoła, poprzez pisma wysłane w tej sprawie do patrona oraz władz rejonowych starostwa oleskiego w 1905 r., po uzyskaniu dnia 25 maja z ministerstwa berlińskiego zgody na budowę nowej świątyni. Rada Parafialna jednak obradowała już nad tą kwestią już od około dwóch lat.

Zgody patrona nie uzyskano, ze względu na fakt pokrywania z reguły, przez niego w takich przedsięwzięciach 2/3całości kosztów. Jednomyślnie patron i administracja regionalna stwierdzili, że nie istnieje potrzeba budowy nowej świątyni, pomimo obliczeń ówczesnych rzeczoznawców, które mówiły, że kościółek jest za mały o co najmniej 74 m.

Zgodę patrona uzyskał dopiero z dniem 10.07.1915 r. ks. Robert Płonka. Wcześniej, przy braku zezwolenia zdecydowano się, decyzją Rady Kościelnej dnia 21 lutego 1915 r., na wybudowanie przynajmniej kaplicy dla Matki Boskiej Łomnickiej. Projektantem jej, tak jak i późniejszego kościoła w stylu neobarokowym, został architekt bytomski Teodor Ehl. Dnia 12 czerwca 1916 r., w drugi dzień Zielonych Świątek, nastąpiło wmurowanie kamienia węgielnego ( napis na nim brzmiał: „In nomine Domini”) z wieloma dokumentami, a w sierpniu zamknięcie starego kościoła, który, następnie został przeniesiony do Sowczyc. Obecny przy tym był ówczesny kolator hrabia von Gessler, przybyły na tę okoliczność specjalnie z Brukseli. Drewno na budowę świątyni zakupiono w tymże roku u rolnika Gojowczyka z Wysoki. Wykonawcą budowli był mistrz murarski z Kluczborka Mietner, a odbioru budynku pod względem technicznym z uwzględnieniem bezpieczeństwa, dokonał w dniu 12 maja 1917 r. administracyjny mistrz budowlany, Ehrlich z Wrocławia.

Kościół ten, na budowę którego kamienie pochodziły z Nakła, cement z Groszowic, a drzewo z okolicznych lasów, wybudowany został jako wotum dziękczynne za ocalenie tych terenów od działań i zniszczeń wojennych ( w czasie I wojny światowej, ze względu na ówczesne przygraniczne położenie miejscowości, dwukrotnie podchodzili pod te tereny Rosjanie, o których pobycie tu świadczyły doskonale słyszalne wystrzały armatnie). Planowane na trzy lata prace budowlane zakończono znacznie szybciej niż przewidywano. Pod koniec roku rozpoczęcia budowli, położono już dach, a ciągu nieco ponad roku czasu świątynia została ukończona. Pierwsza msza, w jeszcze niezupełnie wykończonym wnętrzu odprawiona została na Nawiedzenie Najświętszej Marii Panny 2lipca 1917 r.2 Kościół został konsekrowany w odpust św. Katarzyny w 1917 r., przez biskupa wrocławskiego dr Karola Augustyna.3 W 1937 r. na wieży zawieszono zegar sporządzony przez firmę B. Vortmann-Turmuhren- Fabrik Recklinghausen, którego wszystkie części mechanizmu zrobione były z wysokiej klasy żelaza (pomimo ogólnego braku żelaza, ze względu na zbrojenia III Rzeszy, zegar wykonano z ostatnich zasobów dobrego surowca, a nie zamienników), dzięki czemu działa on niezawodnie do dnia dzisiejszego, bijąc co kwadrans. Całość zegara waży niecałe 600 kg Jego wahadło wykonane jest z suchego nasączonego olejem drewna.

W 1967 r. założono ogrzewanie centralne ( zakładała firma „Bracia A. Dagan” z siedzibą w Tarnowie na ul. Lwowskiej 25) świątyni, które było modernizowane w latach 90-tych.

Kilka lat później, dnia 13 grudnia 1975 r., za sprawą ówczesnego ks. prob. Władysława Rakoczego, wstawiono nowe organy elektryczne (obecnie uszkodzone) firmy „Unitra” wraz z zestawem nagłaśniającym „Contra” tej samej firmy.

W 1987 r. kościół wzbogacił się o dwa kolejne dzwony, które odlane zostały w Republice Federalnej Niemiec z ofiarowanego przez, pochodzącego z parafii łomnickiej ks. Tomysa, brązu. Dzwony te, z których większy o wadze 860 kg i brzmieniu G z napisem „Ecclesie ancile Domimi”, poświęcony był Nawiedzeniu Matki Boskiej, a mniejszy poświęcony św. Józefowi z napisem „Protector sanctore eclesiae” o wadze 600 kg i brzmieniu A, zostały podarowane przez ofiarodawcę ze względu na niski stan finansowy parafii i niemożność dokonania przez nią takiego zakupu w własnym zakresie. Od tego czasu, wraz z wiszącymi od powstania kościoła dzwonami: o wadze 300 kg i brzmieniu C oraz mniejszym o wadze 200 kg i tonacji D, na wieży kościoła łomnickiego wiszą cztery dzwony.

 Ostatnie już modernizacje świątyni miały miejsce w 1992-1994 r. Wtedy to, w 1992 r. wymieniono całą, istniejącą od budowy kościoła, instalację elektryczną. Prace związane z wymianą kabli, w większości kucie i gładzenie ścian po położeniu nowych kabli, wykonywane były przez parafian, a samej wymiany instalacji dokonała osoba z uprawnieniami, a mianowicie pan Drąg ze Świercza. Dwa lata później, świątynia została odświeżona ponownym malowaniem wnętrza. Całość prac, poza niebem które odrestaurował malarz P. Gruca, wykonała firma Blukot z Sowczyc.

Architektura kościoła.

Ten neobarokowy kościół zorientowany jest na osi wschód- zachód i posiada szerszą od prezbiterium nawę.

Świątynia ta, o wielospadowym dachu, posiada wieżę na planie kwadratu, której zadaszenie, w kształcie typowej barokowej kopuły,  wieńczy żelazny krzyż. Wieża ta posiada przy końcowej swej części taras poniżej którego zawieszone są, po jednym na każdej ścianie, zegary. Niejako osobny dach posiada kaplica maryjna, który wychodzi z zadaszenia głównego w formie kopuły barokowej zwieńczonej, słońco-podobną formą. Nad wejściem do świątyni, znajduje się zatopiona w tynku płaskorzeźba przedstawiająca postać trzymającą w rozciągniętych ramionach krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem. Wewnątrz świątynia posiada trzy nawy, z których główna od bocznych, oddzielona jest czterema filarami.  Pomiędzy tymi filarami, z których trzy pary są na planie kwadratu a ostatnia czwarta, usytuowana przed ołtarzem, na planie koła, znajdują się żyrandole. Te dwa ostatnie filary nie różnią się od pozostałych jedynie formą. Na filarze prawym zawieszona jest figura Chrystusa  pod którą umieszczona jest zabytkowa chrzcielnica, a na lewym filarze znajduje się drewniana ambona. Wnętrze kościoła ma eliptyczną formę, w której ściany naw bocznych zbiegają się przy wejściu i ołtarzu głównym, pomiędzy którymi to rozłożony jest czerwony dywan.

 Po obu stronach wejścia znajdują się wnęki, z których prawa stanowi magazynek, w którym przetrzymywane są banery i stuły, a w lewej znajduje się konfesjonał.  Wzdłuż naw bocznych, znajdują się stacje drogi krzyżowej oraz okna z witrażami. Idąc od wejścia prawą boczną nawą ku ołtarzowi kolejno mijamy witraże: św. Klary ufundowany przez rodziny z Wydzieracza, św. Michała ufundowany przez inżyniera Maxa Spindlera i panią Marię Katowitz, św. Huberta ofiarowanego przez hrabiego Huberta von Gesslera i witraż św. Jadwigi, patronki Śląska ofiarowany przez hrabinę Gessler.  Nad każdym z tych dużych witraży, znajduje się kolejny mniejszy w formie owalu, nawiązujący swą tematyką do symboliki religijnej. Podobnie jest po lewej stronie. Pierwszy od wejścia znajduje się witraż św. Alojzego ufundowany przez mieszkańców Łomnicy, następnie witraż św. Franciszka, będący fundacją mieszkańców Borek Wielkich, św. Izydor podarowany przez Michała i Katarzynę Prudło oraz witraż św. Ludwika, również ufundowany przez mieszkańców tutejszej miejscowości.

 W świątyni znajdują się trzy ołtarze, z których główny poświęcony jest świętej Katarzynie, prawy boczny Matce Boskiej Łomnickiej, a lewy boczny Matce Boskiej Bolesnej. Ołtarz Matki Boskiej Łomnickiej, umieszczony w kaplicy maryjnej pochodzi z 1917 r. i został wykonany przez twórcę także pozostałego wystroju neobarokowego świątyni, rzeźbiarza niemieckiego Wittiga, pochodzącego z Monachium. Ołtarz zakupiono w Krotoszynie, a do kościoła wstawiono 8 lipca 1917 r.1 kaplicę zdobią trzy niewielkie, eliptyczne witraże przedstawiające „bramę niebieską” (dar Mateusza Czyrnego), arkę Noego ( fundatorem Franciszek Pownug) i Boże światło (ofiarowany przez Antoniego Brolla).1 Ołtarz główny, nad którego wejściem znajduje się rzeźba św. Józefa a nad wyjściem rzeźba św. Anny, po którego lewej stronie znajduje się zakrystia, z boków dekorują po dwie pary witraży. Witraże te ukazują po jednym wizerunku anioła i Chrystusa ( z fundacji Viktora Widery i Józefa oraz Pauliny Leschik., na każdej ze stron.

Lewy ołtarz Matki Boskiej Bolesnej przedstawia Matkę Boską ze złożonym na jej kolanach ciałem Chrystusa.  Ołtarze te barokowe zdobione dekoracją ornamentalną z płaskorzeźbowymi medalionami w zwieńczeniu, posiadają bogate złocenia.2 U wejścia do świątyni, po lewej stronie, usytuowane są kręte, murowane schody na chór, które to oświetlone są padającym przez owalne witrażowe okna światłem dziennym. Z chóru, o posadzce drewnianej, na którym zamontowane są organy, najlepiej widać kopułowe sklepienie tej budowli sakralnej, której całość, stylizowaną na obraz nieba, pokrywają sceny biblijne narodzenia Chrystusa i wniebowstąpienia Maryi Panny. Na środku sklepienia znajduje się duży, główny żyrandol. Jedną z ciekawszych jego części stanowi murowana. Pokryta inskrypcjami i rokokowymi dekoracjami, płyta nagrobna, zmarłego w 1753r. Jerzego Adolfa Marschalla. Płyta ta przedstawia malowany na blasze, ozdobiony herbowymi kartuszami, portret zmarłego.3 Posadzka kościoła jest wyłożona płytkami ceramicznymi, natomiast ściany pomalowane są na kolor żółty.

(zdjęcia autorstwa A.Drewicz, na licencji Cc-by-sa-2.0)